گزارش محتوایی از نشست علمی

بسم الله الرحمن الرحیم

عنوان نشست: بایسته ­های تغییر در رژیم حقوقی تنگه هرمز

 تاریخ برگزاری: 31 اردیبهشت ماه 1405

سخنرانان: آقایان دکتر محمود حکمت ­نیا، دکتر عباسعلی عظیمی شوشتری، دکتر محمد مهدی مقدادی، دکتر سید یاسرضیائی،  دکتر محمد صالح  تسخیری، سرهنگ ابراهیم سانی­ خانی ، دکترسید محمود اندرزگو،  دکتر مرتضی عبدی / دبیرعلمی نشست: دکتر سید محسن قائمی.

دکتر محمدمهدی مقدادی در این نشست بیان نمودند:

با عرض سلام و احترام و تسلیت شهادت رهبر حکیم، فرزانه و مقتدای شیعیان جهان حضرت آیت‌الله‌العظمی خامنه­ ای، و سرداران رشید اسلام و نیز شهادت مظلومانه کودکان مدرسه شجره طیبه میناب و جمعی از مردم عزیز و شریف ایران، از تمامی عزیزانی که در برگزاری این جلسه هم اندیشی علمی تلاش نمودند از جمله ریاست معظم حضرت آیت الله فاضل لنکرانی و معاونت پژوهش مرکز فقهی ائمه اطهار(ع) و اندیشکده قانونگذاری دانشگاه جامع امام حسین (ع) تشکر می­ کنم. هم چنین بابت حضور حقوقدانان و اندیشمندان گرانقدر در مرکز معظم فقهی ائمه اطهار (ع) تقدیر و تشکر می­ نمایم. از باب مقدمه به استحضار می­رسانم که گروه فقه و حقوق بشر مرکز در این سالیان مفتخر به برگزاری جلسات، نشست‌ها، کارگاه‌ها و هم‌اندیشی‌های فقهی و حقوقی گوناگونی بوده است که گزارش آنها در وبگاه مطالعات شیعی حقوق بشر (اولین پایگاه رسمی مباحث حقوق بشری بر پایه فقه شیعی) منتشر شده است.

در باب طرح مساله عنوان جلسه هم‌اندیشی حاضر (بایسته‌های تغییر در رژیم حقوقی تنگه هرمز) می‌توان گفت که مطابق کنوانسیون بین‌المللی حقوق دریاها (۱۹۸۲) که البته ایران به آن نپیوسته است، این تنگه‌ها به عنوان آبراه‌های بین‌المللی مشمول عبور ترانزیتی غیرقابل تعلیق است و هم کشتی‌ها و هم هواپیماها را شامل می‌شود. تابه حال این مسأله عملی شده بود و عبور و مرور بدون محدودیت صورت می‌گرفت. اما پس از جنگ تحمیلی اخیر و تجاوزات نامشروع صورت گرفته، چنین به نظر می‌رسد که با توجه به ظرفیت‌های موجود، یک رژیم حقوقی مناسب می‌تواند منافع بیشتری را متوجه ایران اسلامی نماید. اما روی سخن بر سر این مساله است که آیا ما باید خود را محدود به قواعد مرتبط موجود در این زمینه نماییم؟ آیا نمی‌توان رژیم حقوقی جدیدی که منافع بیشتری از ما تامین نماید تاسیس کرد؟ به هرحال ما در عرصه مباحث حقوق بین‌الملل نباید از دیگر کشورهای مدعی جهان عقب بیفتیم. لازم است که ما در این وضعیت، ابتکار عمل به خرج دهیم و با استفاده از مستندات و عرف موجود و با هم‌گرایی و هم‌اندیشی صحیح بتوانیم نقش ایران را در حکمرانی تنگه هرمز بالا ببریم. در نتیجه این امر بتوانیم هم استفاده اقتصادی از تنگه هرمز ببریم و هم قدرت سیاسی و نظامی خود را اعمال کنیم.

با این مقدمات حال باید به پاسخ این سوالات بپردازیم که آیا بر اساس وضعیت فعلی و یا حتی وضعیت پس از جنگ می‌توانیم عبور و مرور در تنگه را مدیریت کنیم و نسبت به دریافت عوارض اقدام نماییم؟ آیا می‌توانیم از باب هزینه خدمات ویژه جهت برقراری امنیت، ایجاد مسیر امن و مسائل زیست محیطی و... اقدام به دریافت هزینه های مالی نماییم؟ آیا امکان محدودسازی برای کشورهای طرف مخاصمه و همکاران آنها در عبور و مرور از تنگه برای ما وجود دارد؟ و آیا تنگه هرمز در حال حاضر و در آینده این ظرفیت را دارد؟

مقصود ما در این جلسه ی هم‌اندیشی دقیقا همین موضوعات و پرسش ها است و قصد پرداختن به کلیات و مبانی و مفاهیم که قبلاًدرباره آنها بحث شده، نداریم ..

خلاصه آنکه پس از اتفاقات اخیر لازم است با در نظر گرفتن ملاحظات اقتصادی، سیاسی، امنیتی، منطقه ای و روابط بین الملل، و اتخاذ تدابیر مناسب و حکمرانی درست، رژیم مناسب را در تنگه برقرار کنیم و دیگر به وضعیت قبل از جنگ برنگردیم و با اعمال مدیریت و حاکمیت جدید منافع مالی، سیاسی و نظامی بیشتری را متوجه کشور خودمان گردانیم..