دوازدهمین نشست از سلسله نشستهای علمی فقه و حقوق بشر با موضوع راهبردی «بایستههای تغییر در رژیم حقوقی تنگه هرمز» به همت گروه فقه و حقوق بشر مرکز فقهی ائمه اطهار (ع) و با همکاری دانشگاه جامع امام حسین (ع) برگزار گردید.
به گزارش روابط عمومی گروه، برگزاری این رویداد علمی با هدف بررسی ابعاد فقهی، حقوقی و بینالمللی حاکم بر آبراهه استراتژیک هرمز و تبیین لزوم بازنگری یا تحول در رژیم حقوقی آن، با حضور جمعی از برجستهترین اساتید، پژوهشگران و صاحبنظران حقوق بینالملل و فقه سیاسی کشور در قالب هماندیشی فقیهانه برگزار شد.
محورها و سخنرانان نشست:
در این رویداد علمی، اساتید و پژوهشگران برجسته ذیل به عنوان ارائهدهنده به ایراد سخن و تبادل نظر پرداختند:
حجتالاسلام و المسلمین دکتر سید محمود اندرزگو (مدیرکل منابع پایدار جامعه المصطفی العالمیه)
دکتر محمود حکمتنیا (عضو هیات علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی)
دکتر محمدصالح تسخیری (عضو هیات علمی دانشگاه قم)
دکتر سید یاسر ضیائی (عضو هیات علمی دانشگاه قم)
دکتر عباسعلی عظیمی شوشتری (دانشیار دانشگاه عالی دفاع ملی)
دکتر ابراهیم سانیخانی (رئیس اندیشکده تجربهنگاری حقوق و قضا و قانونگذاری دانشگاه جامع امام حسین ع)
دکتر محمدمهدی مقدادی (عضو هیات علمی دپارتمان حقوق دانشگاه مفید)
دکتر مرتضی عبدی (رئیس اداره امور بینالملل و رئیس اندیشکده مطالعات راهبردی حقوق بینالملل مرکز وکلا، کارشناسان رسمی و مشاوران خانواده قوه قضائیه)
دبیر علمی این نشست نیز بر عهده حجتالاسلام و المسلمین دکتر سید محسن قائمی (مدیر کارگروه فقه و حقوق بشر مرکز فقهی ائمه اطهار و عضو هیات علمی دانشگاه شهید بهشتی) بود.
برخی از ابعاد بررسی شده در این نشست از قرار زیر است:
- بازتعریف رژیم حقوقی از منظر حقوق بینالملل دریاها: تحلیل عبور ترانزیت در برابر عبور بیضرر با توجه به کنوانسیون ۱۹۸۲ حقوق دریاها و مقتضیات کنونی امنیت ملی ایران.
- ابعاد فقهی و قواعد حاکم بر آبراهههای اسلامی: تبیین قاعده «نفی سبیل» و اختیارات حاکم اسلامی در نظارت، کنترل و وضع مقررات ثانویه بر تردد کشتیهای خارجی در تنگه.
- حقوق بینالملل و چالشهای نوین امنیتی: بررسی حقوقی اقدامات متقابل، حق دفاع مشروع و ابزارهای قانونی ایران برای مقابله با تهدیدات زیستمحیطی و نظامی در منطقه خلیج فارس.
- واکاوی فقهی و قواعد حاکم بر نظارت حاکمیت: تبیین مبانی فقه سیاسی اسلام در واگذاری حق نظارت و کنترل آبراهههای استراتژیک به حاکم اسلامی. در این بخش، اساتید با تکیه بر قواعد فقهی متقن نظیر «قاعده نفی سبیل» و «حفظ بیضه اسلام»، مشروعیت فقهیِ وضع مقررات حاکمیتی و بازنگری در نحوه تردد شناورهای بیگانه را جهت تضمین امنیت بلاد مسلمین تبیین نمودند..
تعارضات کنوانسیونی و بازتعریف رژیم عبور و مرور: بررسی حقوقی تفکیک میان «عبور بیضرر»- (Innocent Passage) و «عبور ترانزیت» (Transit Passage) با تمرکز بر کنوانسیونهای ۱۹۵۸ ژنو و ۱۹۸۲ حقوق دریاها (UNCLOS) در این محور، چالشهای عدم الحاق رسمی ایران به کنوانسیون ۱۹۸۲ و امکان استناد به حقوق عرفی بینالملل برای اعمال دکترین «عبور بیضرر» بر کشتیهای تجاری و نظامی دولتهای غیرعضو واکاوی شد.
مشروعیت اقدامات متقابل و پاسخ به تهدیدات نوین: تحلیل ابعاد حقوقی حق دفاع مشروع - اعمال اقدامات متقابل (Countermeasures) در پاسخ به تحریمهای یکجانبه، تهدیدات نظامی و مخاطرات زیستمحیطی ناشی از تردد ناوگان خارجی. تبیین راهکارهای قانونی ایران برای منوط کردن عبور از تنگه به رعایت الزامات زیستمحیطی و امنیتی مقتضی، از دیگر مباحث کلیدی این بخش بود.
